Эътилофи навтаъсиси дифои Макка дар назди Ҳинд як саволи стратегӣ гузошт: Оё паймони дифои дастаҷамъӣ, ки Покистон, Арабистони Саудӣ ва Туркияро мепайвандад, асосан сиёсӣ боқӣ мемонад ё ба як низоми амалиётии низомӣ табдил меёбад?
Барои ҳикояҳои бештар аз The Media Line равед themedialine.org
Се кишвар рӯзи 7 август Созишномаи дифои муштараки Маккаро имзо карданд ва рӯзи 31 август дар Истанбул мулоқот карданд, то дар Арабистони Саъудӣ котиботе таъсис диҳанд, ки барои се сол дабири кулли Покистон раҳбарӣ мекунад. Reuters хабар дод, ки созишнома ҳамлаи мусаллаҳона ба як имзокунандаро ҳамчун ҳамла ба ҳар се нафар баррасӣ мекунад, аммо ҳукуматҳо матни муфассали оммавиро нашр накардаанд, ки ӯҳдадориҳои минбаъдаро дар бар мегиранд.
Вазири хориҷаи Туркия Ҳокон Фидон пас аз нишасти Истанбул гуфт, ин паймон барои тавсеъа тарҳрезӣ шудааст ва мақомот ба таҳияи харитаи роҳ барои пайвастан ба ин созмон шурӯъ кардаанд. Дар ин музокирот мубориза бо терроризм, тавлиди дифоъ ва ҳамкории муштарак, аз ҷумла машқҳои эҳтимолии муштараки заминӣ, баҳрӣ ва ҳавоӣ, дифоъи ҳавоӣ, ҳавопаймоҳои бесарнишин, системаҳои худмухтор, ҷанги электронӣ ва зеҳни сунъӣ баррасӣ шуданд.
Паймон дар ҳоле шакл мегирад, ки кишварҳои Халиҷи Форс бо ҳамлаҳои нави Эрон муқовимат мекунанд. Рӯзи 3 сентябр Кувайт гуфт, ки нерӯҳои дифоъи ҳавоии он кишвар аз мушакҳо ва ҳавопаймоҳои бесарнишини Эрон, ки ин кишварро ҳадаф қарор медоданд, боздошт. Reuters хабар дод, ки Техрон ба базаи Америка дар он чо баъди тезу тунд шудани чанчоли байни Америка ва Эрон зарба зад.
Ҳиндустон метавонад паймони Маккаро бар зидди созишномаи маҳдуди Кувайт бо Покистон чен кунад. Паймони навтар аз забони васеътари дифои мутақобила истифода мекунад, аммо ӯҳдадориҳои амалии низомии он ҳанӯз ба таври оммавӣ муайян карда нашудаанд.
Нерӯҳои амрикоӣ ва ҳиндӣ дар ин моҳ дар биёбони Раҷастон, ки Ҳинд бо Покистон рӯбарӯ аст ва дар кӯҳҳои Ҳимолой, ки Аули тақрибан 60 мил аз марзи баҳсбарангез бо Чин воқеъ аст, тамрин мекунанд.
Сафорати ИМА дар Деҳлии Нав рӯзи сешанбе, як рӯз пас аз нишасти Истанбул ин тамринро эълон кард. Аз соли 2004 инҷониб, гуфт сафорат, Юд Абҳяс шарикии асосии дифои ИМА ва Ҳиндустонро барои дастгирии озод ва кушодаи уқёнуси Ором тақвият додааст.
“Омӯзиш барои ҷанг”
Юд Абхяс, ҳиндӣ барои “омўзиш барои ҷанг”, нашри 22-юм аст. Дар тамрини сеҳафтаина 350 сарбоз аз ҳар як артиш, аз тирпарронии саҳроии Маҳаҷон дар наздикии Биканер оғоз шуда, ба Аули ҳаракат мекунанд. Махажан ба оташи зинда ва манёври механиконидашуда тамаркуз мекунад, дар ҳоле ки Аули логистикаи баландкӯҳро озмоиш мекунад.
Доктор Арзан Тарапор, як пажӯҳишгари Донишгоҳи Стэнфорд, гуфт, ки сабтҳои ҷамъиятӣ далелҳои кам доранд, ки ин паймон як созишномаи ҳатмии дифоъи мутақобилан ба маънои амалиётӣ аст. У гуфт Хатти медиа ки вай интизор нест, ки ин се нафар якчоя амалиёти харбй гузаронанд, хох ба мукобили зарбахои Эрон ба Арабистони Суудй ва хох дар координация ба мукобили Хиндустон.
Вай интизори интиқоли пул, силоҳ ва технологияҳо, аз ҷумла ҳавопаймоҳои бесарнишин дар байни аъзоён ва дар саросари минтақа аст. Тарапор гуфт, Покистон аллакай дар моҳи майи соли гузашта ҳавопаймоҳои бесарнишини туркро алайҳи Ҳиндустон истифода карда буд ва ин як навъ ҳамкориҳои саноатии дифоъӣ ва саноатии ӯ аст, ки амиқтар хоҳад шуд.
Брига- . Анил Раман, афсари мустаъфии ҳиндӣ дар Муассисаи Такшашила дар Бангалор ба чунин хулоса омад. Вай гуфт, ки Ҳиндустон то ҳол аз Вашингтон чизе талаб накардааст Хатти медиа. Вай гуфт, ки он бояд назорати шадидтар бар силоҳҳои тавлиди Амрикоро, ки метавонад тавассути Туркия ба Покистон бирасад ва Арабистони Саудӣ ва Туркияро тақозо кунад, ки ҳамкориро маҳдуд кунанд.
Кабир Танеҷа, мудири дафтари Бунёди Тадқиқоти Обсервер дар Ховари Миёна дар Дубай гуфт: “Ҳама гуна интизорӣ, ки ҳавопаймоҳои ҷангии Саудӣ, F-16-ҳои Покистон ва F-16-ҳои Туркия дар ҷое дар Ховари Миёна рейдҳои муштарак анҷом медиҳанд, афсонаи Ҳолливуд аст”. Хатти медиа. “Ин ҳеҷ гоҳ рӯй нахоҳад дод.”
Танежа инчунин аз муқоиса бо НАТО ҳушдор дод. Моддаи 5-уми Шартномаи Атлантикаи Шимолй дар таърихи иттифок факат як маротиба истифода шудааст, гуфт у.
Фидан дар Истанбул гуфт, ин иттиҳод ӯҳдадориҳои Туркияро аз рӯи НАТО ва дигар созишномаҳои онро нест намекунад ё иваз намекунад. Ин онҳоро пурра мекунад.
Дар посух ба ин нишасти хабарӣ дар бораи изҳороти Исроил, ки Туркияро як таҳдиди стратегӣ хондааст, Фидан гуфт, ки Бенямин Нетаняҳу, нахуствазири Исроил бояд боздошт ва ӯро “душмани башарият” номид. Вай гуфт, ки душмании ҳукумати Нетаняҳу бо Туркия аз замони оғози маъракаи интихоботии Исроил афзоиш ёфтааст.
Танежа гуфт, ки се кишвар низ дар мавриди рақиб розӣ нестанд. Ҳар як нуқтаи назари худро дар бораи он, ки ин тартиб барои чӣ аст ва ҳамсояи дигар дар назар дорад.
“Анкара ва Риёз то соли 2022 ё 2023 муомилоти хуб надоштанд”, – афзуд ӯ. “Ин метавонад дубора рӯй диҳад.”
Бино ба гузоришҳо, Исломобод бар асоси созишномаи дуҷонибаи ду кишвар дар моҳи сентябри соли 2025 ба Арабистони Саудӣ 8000 сарбоз, як эскадриляи ҷангандаҳои JF-17 ва як системаи дифои ҳавоӣ фиристодааст. Ҳеҷ як ҳукумат дар бораи истиқрори ин нерӯҳо ба таври ошкоро маълумоти пурра пешниҳод накардааст. Покистон даҳсолаҳо ба ин кишвар сарбозони худро фиристод. Зиёда аз 20 000 нафар тибқи Протоколи муштараки дифоъи соли 1982 хидмат мекарданд ва як генерали покистонӣ аз соли 2015 ба эътилофи низомии исломии мубориза бо терроризм таҳти раҳбарии Саудӣ фармондеҳӣ мекард.
Покистон рӯзи 3 сентябр дар бозори байнулмилалии вомбаргҳо 3 миллиард доллар ҷамъ овард, ки бузургтарин барориши ягонаи худ бо фармоиши наздик ба 6 миллиард доллар. Маблағи даромад 3 миллиард доллар қарзи Арабистони Саудиро, ки дар моҳи апрел гирифта буд, баргардонида мешавад, ки Исломобод онро барои баргардонидани Имороти Муттаҳидаи Араб истифода карда буд ва Риёз аллакай як бор тамдид карда буд.
Арабистони Саудӣ дар моҳи апрел боз 3 миллиард доллар кумак кард ва пасандози мавҷуда 5 миллиард долларро тамдид кард, зеро Исломобод бо ӯҳдадориҳои пардохт ба Имороти Муттаҳидаи Араб дучор шуд. Кӯмак Риёзро ба суботи молии Покистон ва ҳамчунин тарҳрезии дифоъии он пайванд медиҳад.
Танежа гуфт, Покистон даҳсолаҳоро сарф кард, ки Халиҷи Форсро ҳамчун хоки худаш муносибат кунад. Вақте ки блоки давлатҳои мусалмоннишин дар солҳои 1960 таъсис ёфт, он барои берун мондани Ҳиндустон аз Созмони ҳамкории исломӣ сахт лобби мекард.
Афзоиши иқтисодии Ҳиндустон майдони бозиро тағйир медиҳад
Афзоиши иктисодиёти Хиндустон манзараро дигар кард. Танеҷа гуфт, Дубай дар солҳои 1990-ум бо дасти ҳиндустонӣ сохта шуда буд ва ҳиндуҳо ҳоло на ҳамчун коргари сохтмон, балки ҳамчун муҳандисон, менеҷер ва сармутахассисон меоянд, дар ҳоле ки дарёфти раводиди Иморот барои коргарони покистонӣ мушкилтар шудааст.
“Он чизе, ки мо ҳоло бо созишномаи Макка, бо миёнаравӣ бо Эрон, бо, ки метавонам бигӯям, равобити хуб бо президент Трампро мебинем, Покистон аст, ки барои дубора ворид шудан як рахи хеле хуб пайдо мекунад” гуфт Танеҷа. “Ва барои инсоф ба онҳо, ба назар чунин мерасад, ки онҳо кори шоистаеро иҷро мекунанд.”
“Агар шумо як меъморӣ бунёд карданӣ бошед, ки дар як сатҳ сафарбаркуниро талаб мекунад, шумо наметавонед сафарбар кунед, агар шумо омӯзиш надошта бошед ва агар таҷриба надошта бошед, сафарбар карда наметавонед” гуфт ӯ. “Покистон ҳамаи ин чизҳоро ба ҳам меорад.”
Мушовири амнияти миллии Ҳиндустон дар шаш моҳи гузашта чаҳор маротиба аз Арабистони Саудӣ дидан кардааст, гуфт Танеҷа ва Риёз пеш аз имзои созишномаи дуҷонибааш бо Исломобод Деҳлии Навро огоҳ кардааст, то Ҳиндустон ин созишро ҳамчун эътилофи зидди он нахонад.
С.Ҷайшанкар рӯзи 22 август дар як форуми Деҳлии Нав дар посух ба ин суол, ки оё ин паймон ӯро нигарон кардааст, гуфт: “Ҳолатҳои зиндаи низомӣ вуҷуд доранд, ки ҳар як аз имзокунандагон бо онҳо рӯбарӯ мешавад, паймони Макка дар посух ба ин чӣ кор кардааст?”
У гуфт, ки Хиндустон хам инро нодида намегирад. “Дар ҳисоби ман, ҳама чиз муҳим аст, ҳама чиз вазн хоҳад дошт” гуфт ӯ, “ва баъзан чизҳо бояд иҷро шаванд.” Ҳинд омили таҳаввулоти кишварҳоеро дар бар мегирад, ки сиёсаташон ба он мусоид нест, афзуд ӯ.
Ҷанҷоли Ҳиндустон бо Туркия аз ин паймон пештар буд. Чанд рӯз пас аз задухӯрдҳои моҳи майи соли 2025 Деҳлии Нав иҷозати амниятии Celebi Aviation, як ширкати заминии туркро, ки дар нӯҳ фурудгоҳи Ҳинд фаъолият мекунад, лағв кард. Мақомоти Ҳинд гуфтанд, ки ҳавопаймоҳои бесарнишини Покистон дар шаҳрҳои Ҳинд аз Туркия омадаанд.
Танежа гуфт, ки хашми амиқтар Кашмир аст. Раҷаб Тайиб Эрдуғон, раисиҷумҳури ин кишвар тақрибан ҳар сол онро дар Маҷмаи умумии СММ матраҳ мекунад, ки Ҳинд онро ҳамчун хати сурх ва тасдиқи мавқеи Покистон медонад. Деҳлии Нав ба Анкара борҳо гуфта буд.
Барои Ҳиндустон, афзуд ӯ, нигаронии бузургтар узвияти Арабистони Саудӣ аст. Муносибат бо Туркия аллакай баҳснок буд.
Шорехони ҳиндӣ ҳамчунин пурсиданд, ки оё ин паймон ба равобити наздиктари Ҳинд бо Исроил посух медиҳад? Ҳиндустон ва Исроил дар моҳи феврал муносибатҳои худро ба он такмил доданд, ки ду ҳукумат онро шарикии махсуси стратегӣ барои сулҳ, навоварӣ ва шукуфоӣ меноманд. Созишномаи сармоягузории дуҷонибаи онҳо моҳи июл эътибор пайдо кард; се давлат 7 август дар Макка имзо карданд.
Нашрияи ҳиндизабони Webdunia пурсид, ки оё иттифоқ посухи мустақим ба равобити Ҳинду Исроил ва механизмҳое ба мисли I2U2 ва Корридори иқтисодии Ҳинду Шарқи Наздик ва Аврупо аст? Нетаняҳу рӯзи 6-уми август, як рӯз пеш аз имзо, бо Нарендра Модӣ, нахуствазири Ҳинд тамос гирифт ва Модӣ дар бораи ин тамос бо забонҳои инглисӣ ва ибрӣ хабар дод.
Вазорати хориҷаи Ҳиндустон гузоришҳоро дар бораи он ки Деҳлии Нав дар посух ба ин паймон бо дархости паймони нави дифоъӣ ба Исроил муроҷиат кардааст, рад кард.
Вазорати хориҷаи Қатар аз ин паймон як иқдоми мусбат истиқбол кард, аммо аз баррасии пайвастан ба он худдорӣ кард. Доха аллакай дар зиёда аз як платформа ҳузур дорад, гуфт вазорат.
Қатар ИМА кафолати амниятиро дорад, ки Вашингтон ба Арабистони Саудӣ дахл накардааст. Пас аз ҳамлаи Исроил ба Доҳа дар моҳи сентябри соли 2025, президент Трамп ваъда дод, ки Иёлоти Муттаҳида ҳамла ба Қатарро ҳамчун таҳдиди мустақим ба худ мешуморад. Созишномаи дифои Амрико ва Арабистони Саудӣ ду моҳ баъд ба Риёз бо ҳавопаймоҳои F-35, тонкҳо, ҳамкориҳои ҳастаии шаҳрвандӣ ва мақоми асосии муттаҳиди ғайри НАТО таъмин шуд, аммо формулаи якхеларо дар бар нагирифт.
Туркия ҳудуди 3000 сарбозашро бар асоси чанд созишномаи дифоъӣ тақрибан даҳ сол дар Қатар нигоҳ медорад. Ҳузури онҳо аз ҳамлаҳои Эрон ба Қатар дар солҳои 2025 ва 2026 ё ҳамлаи Исроил ба раҳбарони Ҳамос дар Доҳа монеъ нашуд.
Созишномаҳои Иброҳим
Аморати Муттахидаи Араб масофаи худро нигох доштааст. Абу-Даби Созишномаи Иброҳим дорад, робитаҳо бо Исроил, тавсеаи равобит бо Ҳиндустон ва Чин ва як саноати дифои ба худ хос дорад. Он нисбат ба Риёз барои қабули ӯҳдадориҳои худкор ба таври худкор таъҷилӣ камтар аст.
Полковник (расм.) Доктор Ҳанан Шай барои Пажӯҳишгоҳи амнияти миллӣ ва стратегияи саҳюнистӣ дар Мисгав рӯзи 18 август навишт, ки “Исроил наметавонад тахмин кунад, ки паймони Макка низ як эъломияи холӣ боқӣ мемонад.” Вай на як иттиҳоди низомии рақиб, балки як созмони иқтисодӣ-амниятӣ дар атрофи долони иқтисодии Ҳиндустон-Шарқи Наздик-Европаро пешниҳод кард, ки дар он Ҳиндустон, Исроил, Юнон, Кипр ва Амороти Муттаҳидаи Араб дар бар мегирад, Урдун идомаи заминро таъмин мекунад ва Арабистони Саудӣ ҳатто дар ҳоле ки Риёз дар паймони Макка боқӣ мемонад.
Як мақоми Бангладеш ба хабаргузории Ройтерз гуфт, Арабистони Саудӣ Бангладешро даъват кардааст ва Дака мегӯяд, ки ба ин кишвар таваҷҷӯҳ дорад. Мақомоти Туркия баъд аз Истамбул гуфтанд, ки онҳо механизми пайвастан ба кишварҳои дигарро оғоз кардаанд. Танежа аз дурнамо ташвишовар нест. Ба гуфтаи ӯ, овардани кишварҳои берун аз минтақа созишро коҳиш медиҳад ва ӯ намедонад, ки Бангладеш ба он чӣ илова мекунад.
Идеяи он сохтани як меъмории амнияти минтақавӣ дар Шарқи Наздик аст, гуфт ӯ. Пеш аз он ки умқ дошта бошад, аз ҷиҳати ҷуғрофӣ васеъ кунед ва дигар созмонҳо огоҳӣ медиҳанд: ваколати асосӣ суст мешавад ва симметрия ҳадафро иваз мекунад.
“Ҳоло дар халиҷи Форс ягонагӣ хеле кам аст” гуфт Танежа. “Онҳо чизҳои зиёде доранд, ки аввал бояд фаҳманд. Ин бесарусомонӣ хоҳад буд. Он метавонад зӯроварӣ бошад.”